Tryptyk z betonu, zmęczenia i śniegu

Tryptyk z betonu, zmęczenia i śniegu Stanisława Barańczaka z ilustracjami Wojciecha Wołyńskiego był jedną z najważniejszych drugoobiegowych książek poetyckich wydanych w PRL-u. Tom, opublikowany nakładem Krakowskiej Oficyny Studentów (KOS) w 1980 roku, szybko uznano za wydarzenie zarówno pod względem artystycznym, jak i politycznym.
Tytułowy „beton” można odczytywać jako metaforę życia w socjalistycznej Polsce, „zmęczenie” oddaje stan ducha ówczesnego społeczeństwa, a „śnieg” – siłę mrożącą nadzieję. Z dzisiejszej perspektywy tom Barańczaka to także świadectwo oporu i niezłomności, które nie musiały materializować się wyłącznie w radykalnych gestach, ale stanowiły tworzywo szarej codzienności – tak bardzo obecnej w Tryptyku. Pod koniec roku 1975 Barańczak opowiedział się przeciw wprowadzeniu poprawek do konstytucji, podpisując tzw. List 59. Na początku 1976 roku objęto go zakazem cenzorskim i nie mógł już publikować oficjalnie. W tym roku podpisał także List Trzynastu do intelektualistów zachodnich, sygnował Apel KOR-u i został jednym z założycieli Komitetu Obrony Robotników. Latem 1977 roku poetę usunięto z Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Przypominamy o tych wydarzeniach nie po to, aby wzmocnić polityczny wymiar wierszy z Tryptyku, ale – przeciwnie – by wyzwolić je z tego rodzaju jednoznaczności, jednak ze świadomością, w jakim kontekście powstawały i co znaczyły dla samego poety. „Były to dla mnie wiersze niezwykle intymne – tak osobistych, »prywatnych« wierszy nie pisałem nigdy wcześniej” – mówił w jednej z rozmów.
Oddajemy w ręce Czytelników i Czytelniczek reprint tej legendarnej książki – uwspółcześniony, ale bez zbędnych dodatków – w opracowaniu graficznym Piotra Zdanowicza. W stosunku do wydania z 1980 roku zachowano oryginalną pisownię i układ wierszy, jednak tom został proporcjonalnie powiększony, aby ułatwić lekturę. Redakcja zdecydowała się również na pozostawienie w tomie kilku usterek i nieścisłości pierwodruku. Gdy tylko było to możliwe, sięgaliśmy po oryginały grafik Wojciecha Wołyńskiego. Najnowsze wydanie Tryptyku z betonu, zmęczenia i śniegu to zarówno powrót do niezwykłej, osobistej poezji, wyzwanie wydawnicze, jak i – w co wierzymy – wskazanie na wyjątkową aktualność tych wierszy w 2026 roku i kolejną ich próbę.