تاریخ بیهقی

عنوان: تاریخ بیهقی؛ تصنیف: ابوالفضل محمدبن حسین بیهقی؛ تصحیح: علی‌اکبر فیاض؛ نشر: مشهد، دانشگاه مشهد، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، ۱۳۵۰، در نوزده، ۱۰۲۰ ص؛ موضوع: ایران – تاریخ – غزنویان، نثر فارسی -- قرن ۵ق
تاریخ بیهقی یا «تاریخ مسعودی» نام کتابی­ست نوشته­ی «ابوالفضل بیهقی»، که موضوع اصلی آن تاریخ پادشاهی «مسعود غزنوی» پسر سلطان «محمود غزنوی»ست. این کتاب علاوه بر تاریخ غزنویان، قسمت‌هایی درباره تاریخ صفاریان، سامانیان و دوره پیش از پادشاهی «محمود غزنوی» دارد. نسخه اصلی کتاب حدود ۳۰ جلد بوده، که به دستور سلطان «مسعود» بخش زیادی از آن از بین رفته‌است. و از این کتاب امروزه مقدار کمی (حدود پنج مجلد) بر جای مانده‌است. برخی این کتاب را «تاریخ ناصری» نامیده‌اند، از جمله: «ابن فندق بیهقی» که در سال ۴۹۰ ه‍. ق. در منطقه «بیهق» به دنیا آمده، و بسیاری دیگر پس از او. برای این نام‌گذاری دو احتمال است: نخست به اعتبار لقب «سبکتگین» (پدر محمود غزنوی)، که «ناصرالدین» است، و کتاب تاریخ خاندان و فرزندان و فرزندزادگان وی بوده، و دیگر این که لقب سلطان مسعود که «ناصرالدین الله» بوده‌است. به هر حال کتاب به نامهای دیگری نیز خوانده می‌شده، از جمله: «تاریخ آل ناصر»، «تاریخ آل سبکتگین»، «جامع التواریخ (البته جامع التواریخ رشیدالدین فضل­الله کتابی دیگر است در چهار مجلد)»، «جامع فی تاریخ سبکتگین» و سرانجام «تاریخ بیهقی» که گویا بر اثر بی‌توجهی به نام اصلی آن «تاریخ ناصری» به این عنوان­ها شهرت پیدا کرده بود. بخش موجود تاریخ بیهقی را «تاریخ مسعودی» نیز می‌خوانند، از آن جهت که قسمت‌های بازمانده آن بیشتر رویدادهای دوره پادشاهی سلطان «مسعود غزنوی» را دربردارد